Thích Bảo Thành

Có những buổi sáng, khi mặt trời còn chưa kịp hong khô giọt sương trên đầu cỏ, con người đã vội vàng mang theo bao ý nghĩ nặng nhẹ bước vào đời. Ta đi, ta nói, ta ứng xử… nhiều khi nhanh hơn cả nhịp thở của chính mình. Và rồi, trong dòng chảy hối hả ấy, ta quên mất rằng: mỗi lời nói thốt ra đều là một hạt giống. Hạt ấy rơi xuống tâm mình trước, rồi mới chạm vào tâm người.

Phật dạy về Chánh ngữ – lời nói chân thật, hiền lành, có khả năng nuôi dưỡng và không làm tổn hại. Nhưng chánh ngữ không chỉ nằm ở nội dung đúng hay sai, mà còn nằm ở tâm từ đó lời nói sinh khởi. Khi tâm còn vội, lời dễ sắc. Khi tâm còn sân, lời dễ nhọn. Khi tâm còn chấp, lời dễ nặng. Chỉ khi tâm an, lời mới lành.

Nói nhẹ thôi… không phải là nói cho nhỏ tiếng, mà là nói với sự tỉnh thức. Một câu nói nhẹ là câu nói được nâng đỡ bởi hơi thở chánh niệm. Trước khi nói, ta thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Trong khoảng lặng mỏng manh ấy, ta kịp nhận ra: lời này nói ra sẽ chữa lành hay sẽ làm đau? Nếu còn phân vân, hãy im lặng. Im lặng trong chánh niệm cũng là một pháp lành.

Có khi, chỉ một lời vô ý cũng đủ làm một ánh nhìn khép lại, một nụ cười tắt đi, một niềm tin rạn vỡ. Ta không cố ý làm đau ai, nhưng nghiệp của lời nói không cần đến ý định lớn lao. Nó chỉ cần sự thiếu tỉnh thức. Giống như bàn tay vô tình chạm vào lửa, lửa không hỏi ta có ác tâm hay không, lửa vẫn bỏng. Lời nói cũng vậy. Khi chưa được soi sáng bằng tuệ giác, nó có thể trở thành mũi dao rất mỏng, rất bén, mà chính ta cũng không hay.

Vì thế, người học đạo không vội nói. Người có tu tập biết nhìn sâu vào ý trước khi nhìn sang lỗi của người khác. Nhìn sâu để thấy trong mình còn bao nhiêu khổ đau chưa được ôm ấp, còn bao nhiêu tập khí cũ đang tìm đường lên tiếng. Khi thấy được rồi, ta sẽ tự nhiên nói chậm lại, mềm lại, và hiền hơn.

Một lời hiền lành giống như dòng suối mát chảy qua miền đất khô. Nó không ồn ào, không khoe mình, nhưng âm thầm nuôi dưỡng. Người nghe có thể không nhớ từng chữ, nhưng sẽ nhớ cảm giác an ổn mà lời ấy để lại. Đó là năng lượng của từ bi. Từ bi không cần lập luận sắc bén, không cần thắng thua. Từ bi chỉ cần chân thành.

Không cần cao giọng mới có sức nặng. Thật ra, những lời nói lớn tiếng thường là lời nói của bất an. Khi tâm mình vững, lời nói tự nhiên có trọng lượng, dù rất nhẹ. Như người đứng yên trên mặt đất, không cần giậm mạnh, đất vẫn biết có người đang đứng đó. Lời nói phát xuất từ sự thật và tình thương có sức nâng đỡ rất sâu, vì nó không tìm cách áp đặt, mà chỉ mở ra.

Trong đời sống hằng ngày, ta có vô vàn cơ hội để thực tập lời nói lành. Khi góp ý, ta chọn cách nói để người kia không co rút lại. Khi nhắc nhở, ta chọn giọng để người kia không thấy mình bị hạ thấp. Khi bất đồng, ta nói sao để vẫn giữ được nhịp cầu kết nối. Đó không phải là nhún nhường yếu đuối, mà là trí tuệ của người biết quý trọng nhân duyên.

Có lúc, lời nói lành nhất lại là lời nói với chính mình. Ta thường nghiêm khắc với bản thân hơn bất cứ ai. Ta tự trách, tự mắng, tự kết tội mình bằng những câu rất nặng. Nhưng tâm cũng là một mảnh đất. Nếu mỗi ngày ta gieo vào đó toàn là lời cay nghiệt, thì làm sao hoa an vui có thể nở?

Hãy tập nói với mình bằng giọng của một người bạn hiền: “Không sao, ta đang học.” “Ta có thể làm lại.” “Ta thở vào, ta còn ở đây.” Khi nội tâm được chữa lành, lời nói hướng ra ngoài tự nhiên cũng sẽ dịu hơn.

Người tu không phải là người nói toàn lời hay, mà là người biết dừng lại khi lời sắp làm đau. Biết xin lỗi khi lời mình lỡ sắc. Biết im lặng để giữ bình an chung. Mỗi lần như vậy, ta đang cắt đứt một mắt xích của khổ đau truyền đời. Ta không cho khổ đi tiếp qua miệng mình.

Nói nhẹ thôi… để tâm người nở hoa. Khi người khác được lắng nghe bằng lời hiền, hạt giống thiện trong họ có cơ hội trồi lên. Nói dịu thôi… để lòng mình sáng ra. Khi ta chọn từ bi, chính ta là người được an trú đầu tiên trong ánh sáng ấy. Một câu hiền lành có thể không thay đổi cả thế giới, nhưng nó có thể thay đổi một khoảnh khắc, một mối quan hệ, một đời người. Và như thế, từng chút một, thế giới được chữa lành.

Hôm nay, nếu có thể, hãy mang theo lời nói lành như mang theo một bông hoa trong túi áo. Khi cần, ta trao ra. Khi mệt, ta ngắm lại. Đi giữa cuộc đời nhiều gió, nhiều va chạm, lời nói hiền lành chính là con đường mềm mại nhất dẫn ta về với an hòa.

LỜI NÓI LÀNH

Sáng nay con nghe gió

Thì thầm giữa nhân gian

Một câu nói rất nhỏ

Cũng đủ ấm lòng người sang

Có khi vì vội quá

Con quên giữ nụ cười

Một lời chưa kịp thở

Làm buồn đôi mắt ai

Con dừng lại một nhịp

Đặt tay lên trái tim

Thở vào cho tâm lắng

Thở ra lời an bình

Nói nhẹ thôi… cho tâm người nở hoa

Nói dịu thôi… cho lòng mình sáng ra

Một câu hiền lành như suối mát quê xa

Chảy qua đời… hóa khúc an ca

Nói nhẹ thôi… khi thế gian vội vàng

Nói dịu thôi… giữa bao nhiêu lỡ làng

Một lời từ bi không cần cao sang

Cũng đủ đưa người qua bến an nhàn

Không cần lời sắc bén

Mới chạm đến chân tâm

Không cần giọng hơn thua

Mới giữ được tri âm

Một câu nói chân thật

Sinh từ chỗ lặng yên

Như trăng soi mặt nước

Không làm sóng ưu phiền

Con học im khi giận

Học nói lúc thương yêu

Gieo từng lời tỉnh thức

Như gieo hạt sớm chiều

Nói nhẹ thôi… cho tâm người nở hoa

Nói dịu thôi… cho lòng mình sáng ra

Một câu hiền lành như suối mát quê xa

Chảy qua đời… hóa khúc an ca

Nói nhẹ thôi… khi thế gian vội vàng

Nói dịu thôi… giữa bao nhiêu lỡ làng

Một lời từ bi không cần cao sang

Cũng đủ đưa người qua bến an nhàn

Nếu lời nói là nghiệp

Xin cho nghiệp hiền lành

Nếu miệng là cửa ngõ

Xin giữ cửa an thanh

Nói nhẹ thôi… cho tâm người nở hoa

Nói dịu thôi… cho lòng mình sáng ra

Con xin tập nói bằng trái tim già

Để mỗi lời rơi xuống… là một đóa sen ngà

Con thở vào… đời còn rất xanh

Con thở ra… lời nói hiền lành